(Πρωτότυπος τίτλος: La autora de Las meninas)
ΠΡΟΣΩΠΑ: Δυο γυναίκες και ένας άνδρας, άνω των 35 οι γυναίκες και ο άνδρας ίσως λίγο νεότερος
Περίληψη
Σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον, η οικονομική κρίση που συγκλονίζει την Ευρώπη αναγκάζει το ισπανικό κράτος να αποχωριστεί την καλλιτεχνική του κληρονομιά για να ξεχρεώσει. Αντιμέτωπο με την πιθανότητα να πουλήσει τον πίνακα του Βελάσκεθ Las Meninas (Οι δεσποινίδες των τιμών), το ισπανικό κράτος αναθέτει σε μια διάσημη μοναχή αντιγραφέα να φτιάξει ένα ακριβές αντίγραφο του πρωτοτύπου πίνακα. Από εκείνη τη στιγμή, η καλόγρια θα βρεθεί παγιδευμένη σε ένα σταυροδρόμι διαφορετικών συμφερόντων, ενώ παράλληλα θα υποστεί μια ξαφνική μεταμόρφωση της προσωπικότητάς της, όταν από ταπεινή τεχνίτρια-αντιγραφέας γίνεται απροσδόκητα μια αναγνωρισμένη φιγούρα των πλαστικών τεχνών και σταρ των μέσων ενημέρωσης. Ένας μυστηριώδης νυχτοφύλακας του Μουσείου παρακολουθεί στο μεταξύ τη δουλειά της και τελικά εξαφανίζεται μυστηριωδώς μαζί με τον πίνακα.
Ο πίνακας είναι μια δυστοπική σάτιρα η οποία πραγματεύεται τη θέση που πρέπει να κατέχει η τέχνη στην κοινωνία, καθώς και την αμφιλεγόμενη έννοια της κοινωνικής ευημερίας. Το έργο ρίχνει επίσης μια ειρωνική ματιά στην εγωπαθή απομόνωση ενός μεγάλου μέρους των πρωτοποριακών και πολλά υποσχόμενων δημιουργών των τελευταίων χρόνων, καθώς και στον ευτελισμό της καλλιτεχνικής εμπειρίας που έχει μετατραπεί σε μαζικό γεγονός των μέσων ενημέρωσης, ανάλογο με τα μεγάλα θεματικά πάρκα μαζικής ψυχαγωγίας.
Απόσπασμα
ΆΝΧΕΛΑ
Καλησπέρα σας, είμαι… ίσως κάποιος με αναγνώρισε…, είμαι η Άνχελα Ρόμο Ρουίθ, ναι, αυτή, η αδελφή Άνχελα, η καλόγρια ζωγράφος… Τα χέρια μου δημιούργησαν πολλούς πίνακες ζωγραφικής: όλοι είναι αντίγραφα. Ζωγραφίζω μόνο αντίγραφα. Κάποια από αυτά, και το λέω με ταπεινοφροσύνη, έχουν αποκτήσει μεγάλη αξία στην αγορά τέχνης· μια αγορά που, δόξα τω Θεώ, έχει για άλλη μια φορά αρχίσει να εκτιμά την υπομονετική και σχολαστική εργασία των ταπεινών τεχνιτών· ναι, όλα έχουν αλλάξει πολύ τον τελευταίο καιρό…
Αν σκεφτεί κανείς πώς ήταν ο κόσμος πριν από λίγα χρόνια· πώς ήταν η χώρα μας, για παράδειγμα, όταν υπήρχε ακόμα η Ευρωπαϊκή Ένωση… φυσικά, περάσαμε δυσκολίες και κακουχίες κατά καιρούς, αλλά δεν μπορούν να συγκριθούν με αυτό που ακολούθησε, τη «μεγάλη αποδόμηση» όπως την αποκαλούν οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι.
Τώρα βέβαια εσείς μπορεί να αναρωτιέστε: τι δουλειά έχει εδώ αυτή η καλόγρια, να μας αραδιάζει ένα σωρό ανοησίες; Εμείς ήρθαμε σ’ αυτή την αίθουσα του Μουσείου του Πράδο για να δούμε τον πίνακα του Βελάσκεθ: Λας Μενίνας[1]. Γιατί, θα αναρωτιέστε, αυτή η καλόγρια, που ίσως κάποιος από εσάς θυμάται ότι την είδε στην τηλεόραση, να κάνει επίδειξη των ικανοτήτων της και να πολυλογεί περί ανέμων και υδάτων; Να το βουλώσει η καλόγρια και να μας αφήσει να απολαύσουμε σιωπηλά τον πίνακα, θα λέτε όλοι από μέσα σας, δεν χρειαζόμαστε κανέναν ξεναγό, πόσω μάλλον μια τρελή καλόγρια αντιγραφέα. Σίγουρα δεν θα χάσει ευκαιρία να μας ζαλίσει με τη θρησκευτική ζωγραφική του Μπαρόκ, με τα τεράστια, στρουμπουλά αγγελάκια, ή με καμιά διάλεξη για την αποστολή της σύγχρονης τέχνης. Αχ όχι, σας παρακαλώ… Είμαστε καταναλωτές πολιτισμού, δεν θέλουμε τηλε-φρικιά.
Ναι, ναι, ξέρω ότι δεν είναι έτσι, ότι αυτή η λανθασμένη εντύπωση πηγάζει μόνο από τον φόβο μου μήπως δεν γίνω αποδεκτή, μετά από όλο τον θόρυβο που έγινε τότε γι’ αυτόν τον πίνακα. Θέλω να πιστεύω ότι οι περισσότεροι από εσάς νιώθετε για μένα την ίδια συμπάθεια που νιώθατε πάντα, κι ότι χαίρεστε που με βλέπετε εδώ, τώρα, τόσο κοντά σας, τόσο αληθινή… σίγουρα πολλοί από εσάς ανυπομονείτε να βγάλετε selfie μαζί μου… Αργότερα, δεν με πειράζει καθόλου, αργότερα… Ναι, μπορώ να δω αυτή την αγάπη κάθε μέρα στον λογαριασμό μου στο Τουίτερ, με γεμίζει συγκίνηση κι ευγνωμοσύνη…
Γι’ αυτό κι εγώ, θέλω να ανταποδώσω την αγάπη σας, με αυτό που πρόκειται να σας αποκαλύψω: κάτι που σχετίζεται στενά με αυτόν εδώ τον πίνακα, έναν πίνακα που, εκτός των άλλων, συνεχίζει να δίνει αφορμή για πολλαπλές ερμηνείες, οι οποίες στοχεύουν στην αποκάλυψη του μυστηρίου του.
Πάμε λοιπόν:
Αυτή την «απεικόνιση» που ήρθατε να δείτε, τη συνέλαβε ως ιδέα ο Ντιέγκο Βελάσκεθ τον 17ο αιώνα, την υλοποίησε όμως, δηλαδή τη ζωγράφισε πριν από λίγο καιρό, μέσα στη δεκαετία αυτή των ’30 του 21ου αιώνα η υποφαινομένη, η αδελφή Άνχελα Ρόμο Ρουίθ.
Εγώ.
Ναι, αυτή η μοναχή είναι η αληθινή δημιουργός του πίνακα που βλέπετε μπροστά σας: Η Οικογένεια του Φιλίππου Δ΄, πιο γνωστή με τον τίτλο Οι δεσποινίδες των τιμών, Las Meninas (Λας Μενίνας).
Δεν το πιστεύετε; Λογικό είναι…
Σήμερα, ανακαλύπτουμε σιγά-σιγά γεγονότα που δεν θα τα φανταζόμασταν καν πριν από λίγα χρόνια. Μυστικά που φυλάσσονται με ζήλο από διάφορες δυνάμεις, ανάμεσά τους εννοώ και αυτές της Αγίας Έδρας φυσικά… Το ψέμα όμως έχει πολύ κοντά πόδια, και όλα τελικά έρχονται στο φως. Όλα. Ξαφνικά ανακαλύπτουμε, για παράδειγμα, ότι, συμβάντα που θεωρούσαμε δεδομένα, δεν συνέβησαν ποτέ στην πραγματικότητα. Με τον ίδιο τρόπο βρίσκουμε νέα στοιχεία για αποφασιστικά γεγονότα, που η ύπαρξή τους αμφισβητήθηκε στην εποχή τους για σκοτεινούς κρατικούς λόγους, με αποτέλεσμα να σβηστούν από τα χρονικά της ιστορίας. Για να μη μιλήσουμε για τόσα άλλα περιστατικά που θεωρήθηκαν πραγματικά και δεν ήταν παρά προσομοιώσεις, εξαιρετικά σκηνοθετημένες από αυτούς που βρίσκονταν στην εξουσία για να παραπλανήσουν την κοινή γνώμη.
Αυτή είναι και η δική μου περίπτωση.
Ομολογώ ότι πήρα μέρος σε μια φάρσα, στην οποία έπρεπε να είχα αρνηθεί να συμμετάσχω από την πρώτη στιγμή, και ότι η συνένοχη σιωπή μου όλο αυτό το διάστημα ροκανίζει τη συνείδησή μου με τα σαγόνια της Αμαρτίας. Γι’ αυτό σήμερα επιθυμώ να ομολογήσω δημόσια. Αφενός μεν επειδή το οφείλω στην αλήθεια, και αφετέρου επειδή πιστεύω πως η ιστορία μου μπορεί να λειτουργήσει σαν παράδειγμα, όπως οι μύθοι με ηθικό δίδαγμα που συχνά διαβάζουμε στην αδελφότητά μας.
Αυτή είναι λοιπόν η παράξενη ιστορία της καλόγριας που αντέγραφε πίνακες διάσημων ζωγράφων.(…)
Όλα άρχισαν πριν από έναν χρόνο, όταν το Υπουργείο Συμπερίληψης, Ένταξης και Σπουδών Φύλου, όπως ονομάστηκε το Υπουργείο Πολιτισμού μετά τη συντριπτική νίκη του κόμματος Εμπρός, λαέ στις εκλογές, ζήτησε τις υπηρεσίες μου ως ζωγράφου αντιγράφων σε αυτή την πινακοθήκη του Πράδο.